skazka

Өсүөл уонна оҕус

Кыргыз остуоруйата

Өсүөл уонна оҕус

Былыыр-былыр киһи олорбут. Хойуу хара чэйи иһэр, хой сыатынан эмсэхтэнэр эбит. Олус үлэһит оҕус таах уонна өйдөөх өсүөллээх эбит.

Ол киһи кыыл-сүөл, көтөр саҥатын өйдүүр эбит. Арай биирдэ кини оҕустаах өсүөл кэпсэтэллэрин иһиллээбит. Оҕус үҥсэргиир эбит:

– Эн биһиги, оҕустар курдук, үлэлээбэккин. Мин сарсыарда эрдэттэн саҕалыыбын уонна киэһэ хойукка диэри үлэлиибин. Сир да хорутабын, таһаҕаһы да таһабын. Сынньанар диэни билбэппин. Моонньубун бурҕалдьы аалан бүттэ. Сылайдым. Хаһан да тото-хана аһаабаппын – наар ас тобоҕо эрэ тиксэр. Оттон эн күнү күннээн сарайга тураҕын. Эн хаһаайыҥҥа хайдах бэрт буоларгын кэпсиэ этиҥ. Кини эйигин харыстыыр. Хаһан эмит чугас баран кэлэр уонна эмиэ аһылыкка баайан кэбиһэр. Итинник олорор үчүгэй бөҕө буоллаҕа! Миигин хантан өйдүөҥүй!

Онуоха өсүөл маннык хардарар:

– Оҕус! Эйигин ханна үүрэллэр да, онно тук курдук баран иһэҕин, ол иһин бурҕалдьыттан тахсыбаккын. Иһит эрэ: үлэҕэ үүрдэхтэринэ оннугуттан хамсаама, тур.

- Оттон охсон, кырбаан бардахтарына хайыыбын?

- Тулуй. Онтон хараххын симп уонна тугу да аһаама. Ууну да иһимэ. Дьэ оччоҕо сынньаныаҥ, күүс-сэниэ мунньунуоҥ.

Хаһаайын салгыы туох буоларын кэтэһэргэ санаммыт.

Сарсыныгар үлэһиттэр оҕуһу уулата үүрбүттэр. Оҕус оннуттан хамсаабатах, ыарыйдах буолан кубулуммут.

Ону хаһаайыҥҥа эппиттэр.

- Оҕус ыалдьыбыт буоллаҕына үлэҕэ өсүөлү илдьиҥ, –диэн дьаһайбыт.

Өсүөлү хара сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри бааһынаҕа үлэлэппиттэр. Суханы аанньа соспотун иһин харса суох таһыйбыттар.

Киэһэ сарайыгар аҕалбыттар. Өсүөл атаҕын арыычча соһон кэлбит. Оҕус ону көрөн чугаһаан кэлбит, ыйыппыт:

– Хайа, өсүөл доҕоруом, хайдаххыный? Көлөһүнүҥ сап-саккырас. Эн, арааһа, сылайбыккын быһыылаах.

Өсүөл хардарар да кыаҕа суоҕа.

Үһүс күнүгэр эмиэ сир хоруттарбыттар. Киэһэ сарайыгар арыычча кэлбит. Оҕус ыйытар:

- Өсүөл доҕоруом, бүгүн хайдаххыный? Күүһүҥ-күдэҕиҥ эстибит дии. Сир хорутар оннук ыарахан эбит дуу?

- Доҕоор, сир хорутар оннук айылаах ыарахан буолбатах. Миигин ааспакка-арахпакка биир санаа аалар: эйиэхэ үтүө сүбэни биэрбиппин кэмсинэбин. Хаһаайын үлэһиттэрин кытта хайдах кэпсэтэрин иһиттим ээ. “Өскөтүн сарсын оҕус үтүөрбэтэҕинэ, эт атыылааччы өлөрөн баран түргэнник этин атыылыы оҕустун”, –диэтэ. Дьэ, доҕоор, иэдээн буолан эрэр. Хайдах да көмөлөһөр кыаҕым суох: эн оннугар миигин өлөрбөттөрө чахчы – дьон өсүөл этин сиэбэт ээ.

Оҕус куттанан титирэстээбит, хараҕа уу-хаар баһан өсүөлү көрдөспүт:

- Доҕоруом, өлөр өлүүттэн быыһаа.

- Туох диэхпин билбэппин даҕаны... Ас биэрдэхтэринэ барытын сиэ, ууну элбэхтик ис, сэниэлээхтик мөҥүрээн биэр. Хаһаайын эн үтүөрбүккүн көрдөҕүнэ, баҕар, эт атыылааччыга буолбакка, үлэҕэ үүрүөҕэ. Оччоҕуна эн тыыннаах хаалыаҥ.

Оҕус үөрбүт уонна түүн аһын барытын сиэн кэбиспит.

Сарсыарда хаһаайыҥҥа оҕус үтүөрбүтүн эппиттэр.

- Оҕуһу көлүйүҥ, оттон өсүөлү хаалларыҥ.

Онтон ыла өсүөл кимиэхэ даҕаны өйдөөх сүбэни биэрбэт, оттон оҕус үлэттэн куотуммат буолбуттар.

 

Виктория Неустроева уруһуйа.

Е.Р. Николаев “Үс, икки, биир – остуоруйаҕа киир!” тылбааһын кинигэтиттэн.